Het volle leven

mei 31, 2013 in Inspiratie

Het volle leven

Iets tijd geven om te genezen, zo ontdekte ik de afgelopen maanden, is echter niet altijd gemakkelijk. Op de een of andere manier is onze wil of misschien beter gezegd onze angst, sterker dan liefdevol met onszelf omgaan. We zijn toch bang dat als we niet snel genoeg opstaan we iets van het leven missen, het leven verder gaat zonder ons of dat de wereld ons vergeet. Maar ik heb mogen ervaren dat je juist het volle leven kan ontmoeten als je je overgeeft aan wat er zich in het moment aan je voordoet. Ben je moe, geef toe aan die moeheid. Heb je pijn, geef toe aan die pijn. Stap uit het gevecht met je wil. Stap uit het gevecht met je angst. Dan gaat er een deur open die je de weg leidt naar een ander soort leven. Een leven waarin je als het ware altijd jezelf en de wereld kan ontmoeten zonder dat je überhaupt ook maar een stap buiten de deur hebt gezet.

Dit gaat natuurlijk niet altijd vanzelf. De eisen van de buitenwereld denderen over ons heen en het is vaak moeilijk om daar weerstand aan te bieden. De Koreaanse filosoof Byung-Chul Han beschrijft in zijn essay ‘De vermoeide samenleving’ een boeiend relaas over het ongemak van de moderne tijd waarin het positiviteitsdenken hoogtijd viert. De commandosamenleving (waarin kerk en staat de mens dicteerde) is vervangen door de prestatiesamenleving. Alles is mogelijk, alles moet kunnen. En dus proberen we alles en worden we hyperactieve mensen die van prikkel naar prikkel rennen. De keerzijde van het positiviteits denken is dat het depressiviteit en burn-out in de hand werken. Immers wie niet meekomt, heeft dit aan zichzelf te danken. Er is geen ruimte voor uitvallers of negativiteit. Daarbij komt dat er geen rem lijkt te zitten op een te veel aan positiviteit. We hebben als mens geen afweer voor succes. Je kunt het vergelijken met vet. Ook daarvoor is geen afweer, we kunnen onszelf simpelweg dood eten. Volgens Han is de moderne mens het contact met zichzelf verloren. Hij is voortdurend druk maar proeft, voelt, hoort of ziet niet echt meer. Eigenlijk weet niemand meer precies wie die is, behalve dan dat hij op jacht is naar het succesvolle leven. En waarschijnlijk jagen we in deze crisistijd waarin de angst hoogtij viert, meer dan ooit.

Is er een uitweg? Ja die is er, maar het is geen gemakkelijke. Om de ontstane leegte vol te laten stromen en het contact met jezelf te herstellen is het allereerst van belang om weer in verbinding te staan met je eigen lichaam. En dat is op zich al een hele opgave. Want als moderne mens hebben we een lichaam in plaats van dat we een lichaam zijn.

Het lichaam als zelf verloren we definitief toen we ons als mens van de dieren gingen scheiden en ons verhieven boven ons eigen lijf van vlees en bloed. De kerk, de filosofie – met als beroemde uitspraak Cogito ergo Sum (ik denk dus ik ben) van Descartes- de psychologie: alles was gericht op de denkende mens. En zo werd het lichaam tot een instrument dat beheerst moest worden. Dat aangestuurd werd door de geest maar verder niet veel in te brengen had. De recente populariteit van de lectuur over het brein laat zien hoezeer we ons nog altijd concentreren op het denkende deel van het menselijk lichaam: het hoofd.

Toch is het lichaam veel meer dan alleen het voertuig van onze gedachten. Zo klopt ons hart niet alleen als we verliefd zijn, angstig of iets spannends doen maar ieder moment van de dag. Maar weten we eigenlijk wat ons hart in al die uren dat het niet heftig klopt, doet? Maakt het ons iets duidelijk over onze staat van zijn? En hoe goed kunnen we ons lichaam eigenlijk aanvoelen? Wanneer ontstaat die spanning in de schouders? Wanneer de verkramping in de benen? En wie weet er eigenlijk waar zijn lever ligt? De alvleesklier? En wie kan er zijn ademhaling in de buik voelen? Het bloed voelen stromen? De tenen voelen tintelen op een koude winterse dag?

Ons lichaam toont ons bij voortduring hoe het met ons gaat. Alleen we zijn niet meer in staat er naar te luisteren. Misschien durven we het ook wel niet meer. Immers in het verlangen naar positieve ervaringen bestaat er geen ruimte voor lichamelijk pijn of ongemakken. En als deze er al zijn moeten ze zo snel mogelijk geëlimineerd worden omdat ze ons mogelijke succes in de weg staan. Als we de moed zouden hebben om pijn en obstakels als onderdeel te ervaren van ons menselijk zijn, zouden we de eerste stap kunnen zetten naar een mens die aanwezig kan zijn in zichzelf, in het hier en nu. Of dat nu positief is of negatief. Of dat nu tot succes leidt of tot falen.

De afgelopen maanden heb ik geprobeerd trouw te blijven aan wat mijn lichaam van mij vroeg. Rust en stilte. Geen haast. En hoewel het voor de buitenwereld vast en zeker leek alsof mijn eigen leven stil stond, speelde zich in mij grote veranderingen af. De overgave waarin ik in mijn vorige Flarden over schreef, toonde mij nu zijn ware goud. Volledig levend in het nu, ontdekte ik het leven zelf. Zonder opsmuk, zonder doelen, zonder eisen maar in zijn eenvoud vol en rijk. En in die volheid ontvouwt de toekomst zich als het ware vanzelf. Dan is er geen wens of verlangen, dan is er slechts die grote stroom van leven die door je heen gaat.

Ik weet niet of het me, nu ik langzamerhand de buitenwereld weer betreed, steeds zal lukken om in het nu te blijven leven. Maar het is een voornemen voor het nieuwe jaar om het leven door mij heen te laten stromen zonder dat ik er met mijn plannendrift, ambities en verlangens iets van probeer te maken.

Onderstaand een gedicht dat ik aan het einde van de stilte schreef.

Ik?

Waarheen zou ik gaan

Als ik de bestemming ben?

Waartoe zou ik zoeken

Als ik het gevonden voorwerp ben?

Waarom zou ik verlangen

Als ik de vervulling ben?

De wereld is in mij

En ik ben de wereld

Stil, heel stil, ik, ik, ik?

Zwijg, zwijg, zwijg

Luister…